Parıltılar (18): İmam Ca'fer es-Sâdık'ın (a.s.) babası hakkındaki sözü: “O, yeryüzündeki en hayırlı Muhammedî idi”

Erken dönem (proto) Ehl-i Sünnet hadis ekolünün önde gelen râvilerinden Süfyân b. Uyeyne’nin (ö. 198), İmam Ca'fer es-Sâdık’tan (a.s.) (ö. 148) işittiği ilk hadis şudur:

Süfyân b. Uyeyne şöyle der: Medine'ye girdim ve ortada yürüyen, sağında ve solunda iki kişinin eşlik ettiği bir adam gördüm. Yanımdakilere, "Bu kimdir?" diye sordum. "Ca'fer b. Muhammed (es-Sâdık)" dediler. "Sağındaki kimdir?" dedim, "Eyyûb es-Sahtiyânî" dediler. "Solundaki kimdir?" dedim, "Amr b. Dînâr" dediler. Karşısına geçip durdum ve "Bana hadis rivayet et" dedim.

İmam Ca'fer (a.s.) şöyle buyurdu: "Yeryüzündeki en hayırlı Muhammedî (Muhammed ümmetine mensup kişi) olan babam Muhammed b. Ali (el-Bâkır), babası Ali b. el-Hüseyin'den (Zeynelâbidîn) bana şu hadisi rivayet etti: Hz. Peygamber (s.a.a.) mescitte namaz kılan ve karganın yem peklemesi gibi (çok hızlı rükû ve secde eden) bir adam gördü. Bunun üzerine şöyle buyurdu: 'Eğer bu adam (bu hâl üzere) ölürse, Muhammed'in (s.a.a.) dininden başka bir din üzere ölmüş olur!'"

Kaynak: Râmehurmüzî (ö. 360), el-Muhaddisü'l-Fâsıl, (thk. Ebû Zeyd), s. 181-182, hadis no: 74.

Amr b. Dînâr’ın vefatının 125, Süfyân’ın doğumunun ise 107 olduğu göz önüne alındığında, Süfyân'ın Medine sokaklarında bu üçlüyü birlikte yürürken gördüğünde muhtemelen 18 yaşında veya daha genç olduğu anlaşılmaktadır. Genç ve yabancı birinin aniden ortaya çıkarak böyle talepkâr bir şekilde hadis istemesine İmam Ca'fer’in (a.s.) bu şekilde (hilm ve cömertlikle) cevap vermesi, onun ahlaki yüceliğini göstermektedir. Zira dönemin diğer bazı tanınmış hadis otoritelerinin, "kaba" buldukları bu tarz davranışlara çok sert tepkiler verdikleri bilinmektedir.

Namaz kılan adamı "karganın yem peklemesine" benzeten bu akılda kalıcı ifadenin geçtiği aynı hadis, İmâmî (Şiî) hadis külliyatında da sahih/güvenilir bir senedle, Zürâre b. A'yen tarafından doğrudan İmam Muhammed el-Bâkır'dan (a.s.) nakledilmiştir. Burada dikkat çekici husus, İmam Bâkır'ın (a.s.) hadisi Zürâre'ye aktarırken senedi babasına dayandırmaya ihtiyaç duymamasıdır (zira İmamların ilmi ilhâmî ve muttasıldır). Hadis metni, namazı aceleye getirmek yerine namazda sükûnetin, huşûnun ve ta'dîl-i erkânın önemini vurgulamaktadır.

İmam Ca'fer (a.s.), babası için İngilizcede arkaik bir kelime olan "Mohammedan" (Muhammedî) terimiyle çevirdiğim, "en hayırlı Muhammedî" (خير محمدي) ifadesini kullanmıştır. Bununla kastettiği mana "Muhammed'in (s.a.a.) takipçisi/ümmeti" olmaktır. Elbette İmam Ca'fer'in (a.s.) bu ifadeyle aynı zamanda "Muhammed'in (s.a.a.) soyundan gelen" manasını kastetmiş olması da muhtemeldir.

Erken dönem kaynaklarında "Muhammedî" kelimesinin bir takipçiyi nitelemek için kullanılmasına pek rastlanmaz. (...) Hatta İmam Ca'fer'in (a.s.) kullandığı "Hayra Muhammediyyin" (Muhammedîlerin en hayırlısı) tamlaması çok daha nadirdir ve aslında emsalsizdir. İslâm'ın ilk üç asrında İmam Ca'fer dışında hiçbir erken dönem otoritesi tarafından kullanıldığına dair bir kayıt bulunmamaktadır.

Bu ifade İmam Ca'fer'e (a.s.) has göründüğünden, kavramın geçtiği bulabildiğim tek diğer kayıt da yine İmâmî külliyatında bizzat İmam Ca'fer'in (a.s.) kendi sözünde yer almaktadır:

Yûnus b. Zabyân ve Hafs b. Gıyâs anlatıyor: İmam Ca'fer'e (a.s.), "Bir erkeğin yüzüğüne kendi adı ve babasının adından başka bir şey nakşettirmesi mekruh mudur?" diye sorduk.

İmam (a.s.) şöyle buyurdu: "Benim yüzüğümde 'Allah her şeyin yaratıcısıdır' yazılıdır. Gözümle gördüğüm en hayırlı Muhammedî olan babam Muhammed b. Ali'nin yüzüğünde 'İzzet Allah'a mahsustur' yazılıydı. Ali b. el-Hüseyin'in yüzüğünde 'Hamd, yüce ve ulu olan Allah'a mahsustur' yazılıydı. Hasan ve Hüseyin'in yüzüklerinde 'Allah bana yeter' (Hasbiyallah) yazılıydı. Emirü'l-Müminin'in (İmam Ali) yüzüğünde ise 'Mülk Allah'ındır' yazılıydı."

Aynı zata ait böylesi özgün bir ifadenin birbirinden bağımsız iki farklı (Sünnî ve Şiî) hadis külliyatında nakledilmesi, bu sözün bizzat İmam Ca'fer'e (a.s.) ait olduğu konusunda tarihsel bir güvenilirlik sağlamaktadır. Aksi takdirde, çok zeki bir hadis uydurucusunun İmam Ca'fer'in bu ifadeyi bir rivayette kullandığını fark edip, onu tamamen alakasız başka bir rivayette sebepsiz yere kurguladığını düşünmek gibi zayıf bir ihtimal kalır.

Son bir nokta olarak; her iki rivayette de spontane bir şekilde yer alan bu ifade, İmam Ca'fer'in (a.s.) babasını kendi döneminin en faziletli Müslümanı olarak gördüğünü kanıtlamaktadır. Bu da, İmâmî (Şiî) akidedeki İmamların kendi makamlarına (imamet ve masumiyet hiyerarşisine) dair tasavvurlarıyla tamamen örtüşmektedir. Elbette (tarihsel süreçte) herkes bu tasavvurla hemfikir olmamıştır.

Kaynak: https://x.com/ammaar_muslim/status/2110995962420228513

Medya Şafak